شكلها ، و گوش جز اصوات ، و دست جز اجسام را نمىيابد ، و همچنين ديگر اعضاء ، ولى ميدان جولان زبان وسيع و پهناور است ، و جلوگير ندارد ، و مجال آن را حد و نهايتى نيست ، كه در خوبيها ميدان وسيعى دارد و در بديها دامنى گسترده ، پس هر كه عنان زبان را رها ساخت شيطان او را به هر ميدانى خواهد كشانيد ، و او را به وادى ضلالت و خذلان خواهد افكند ، تا سرانجام به پرتگاه سقوط در افتد و به منزلگاه هلاكت برسد . و لذا سرور فرستادگان الهى صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « هل يكبّ النّاس على مناخرهم في النّار إلا حصائد ألسنتهم ( 1 ) ؟ » . « آيا مردم را جز درو شده هاى زبانشان به رو در آتش مىاندازد ؟ » پس كسى از شرّ زبان نجات نمىيابد مگر اينكه آن را به لجام شرع مقيّد سازد ، و جز در آنچه سود دنيوى و اخروى دارد آزادش نگذارد ، و آن را از هر چه بيم مفسده اى در دنيا و آخرت مىرود باز دارد ، و شناسائى جاهائى كه آزاد گذاشتن زبان در آنها پسنديده و ستوده يا ناپسند و نكوهيده است بسيار دشوار است ، و عمل به مقتضاى آن حتّى براى كسى كه آن موارد را مىشناسد سخت و سنگين است ، كه زبان بيش از همهء اعضاء نافرمان و گناهكار است ، زيرا به حركت در آوردنش رنجى ندارد و در رها كردنش سختى و زحمتى نيست . پس سهل انگارى در اجتناب از آفات و مفاسد آن جايز نيست و احتراز از كمينگاهها و دامهاى آن واجب و لازم است . و آيات و اخبار وارده در مذمّت و در كثرت آفات آن و در امر به محافظت و پرهيز از مفاسد آن بسيار است ، و همهء آنها دلالت بر ذمّ جميع آفات آن - آنچه گفته شد و آنچه خواهد آمد - دارد . خداى سبحان مىفرمايد : « ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلا لَدَيْه رَقيبٌ عَتيدٌ » 50 : 18 . ( ق ، 18 ) « سخنى نگويد مگر اينكه نزد وى مراقبى آماده است » . و مىفرمايد : « لا خَيْرَ في كَثيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلا مَنْ أمَرَ بِصَدَقَةٍ أوْ مَعْرُوفٍ أوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النّاسِ » 4 : 114 . ( نساء ، 113 )

--> ( 1 ) اين روايت در » اصول كافى « : باب خاموشى و حفظ زبان ، است و با آن تصحيح كرديم . .